Postępowanie dowodowe w sprawie o orzeczenie rozwodu

Postępowanie dowodowe w sprawie rozwodowej ma na celu przede wszystkim wykazanie i potwierdzenie wszelkich okoliczności, które doprowadziły do trwałego i zupełnego rozkładu małżeństwa. Ponadto ureguluje dalsze kwestie związane z rozwodem, takie jak zawinienie w rozkładzie pożycia, władza rodzicielska, kontakty z dziećmi, alimenty, podział majątku czy też orzeczenie o wspólnym mieszkaniu małżonków. Sąd oceniając przedstawione dowody będzie w stanie rozstrzygnąć o poszczególnych kwestiach, mając na względzie dobro stron postępowania.

Co do zasady strona powinna złożyć wszystkie wnioski dowodowe wraz ze swoim pierwszym pismem procesowym w sprawie, a więc w pozwie rozwodowym lub odpowiedzi na pozew. W innym piśmie procesowym lub na rozprawie można powoływać dowody, których wcześniej strona nie mogła wskazać z przyczyn od siebie niezależnych. Oznaczając dowód w piśmie należy również wskazać na jaką okoliczność ma on być rozpoznany przez Sąd.

Co stanowi dowód?

Przedmiotem dowodu są fakty, które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

  • Dowód obligatoryjny

I Przesłuchanie stron

Istnieje jeden obligatoryjny dowód w sprawach rozwodowych, jakim jest przesłuchanie stron. Sąd przesłuchuje każdą ze stron osobiście, dążąc do uzyskania informacji co do przyczyn, które doprowadziły do postępowania rozwodowego, a także na okoliczność określenia winy w rozkładzie pożycia, jeśli orzeczenie rozwodu ma się odbyć z orzeczeniem o winie. W przypadku rozwodu istotnym jest, aby przesłuchać obie strony na te same okoliczności. Gdyby jednak możliwe było przesłuchanie tylko jednej strony, Sąd podejmuje decyzję czy przeprowadzić dowód w ograniczonym zakresie i przesłuchać jedną ze stron, czy też pominąć dowód.

  • Dopuszczalne dowody

I Dowód z dokumentu urzędowego

Dokumenty urzędowe są dowodem tego, co zostało w nich poświadczone, pod warunkiem, że zostały sporządzone przez uprawniony do tego organ, w formie przewidzianej przez prawo. Dokument urzędowy opatrzony jest domniemaniem prawdziwości oraz zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo poświadczone. Przykładem dokumentu urzędowego są: odpisy aktów stanu cywilnego, zaświadczenia organów administracji, wyroki sądów. Przyjmuje się, że dokument urzędowy jest najbardziej wiarygodnym środkiem dowodowym.

II Dowód z dokumentu prywatnego

Dokument prywatny stanowi dowód tego, co osoba w nim oświadczyła. Elementem, który nadaje charakter prawdziwości jest własnoręczny podpis wystawcy dokumentu. Są to m.in. zaświadczenia o zarobkach, oświadczenia, umowy, zaświadczenia lekarskie.

III Przesłuchanie świadków

Jest to najpopularniejszy w sprawach rozwodowych rodzaj dowodu. Świadek wskazuje, jakie posiada informacje co do rozkładu pożycia, a także dotychczasowej sytuacji małżonków. Powinien przekazać wiedzę o wszystkich okolicznościach sprawy, które są mu znane.

Świadkiem nie może być:

  • małoletni, który nie ukończył 13 lat,

  • zstępny stron (dziecko, wnuk), który nie ukończył 17 lat,

  • osoba niezdolna do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń,

  • funkcjonariusz bądź wojskowy zobowiązany do zachowania tajemnicy państwowej,

  • przedstawiciel niektórych zawodów w zakresie obowiązku zachowania tajemnicy (lekarskiej, bankowej, adwokackiej, ubezpieczeniowej) oraz duchowny w zakresie tajemnicy spowiedzi,

  • przedstawiciel ustawowy stron oraz osób, które mogą być przesłuchane w charakterze strony jako organy osoby prawnej lub innej organizacji mającej zdolność sądową,

  • mediator, co do faktów, o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z obowiązku zachowania tajemnicy mediacji.

Trzeba również pamiętać, że niektórym świadkom, takim jak: wstępnym stron, zstępnym, rodzeństwu czy powinowatym może przysługiwać prawo do odmowy składania zeznań.

Powołując osobę na świadka należy podać jego imię, nazwisko i adres oraz a jaka okoliczność świadek ma być przesłuchany.

IV Dowód z opinii biegłego

Dowód z opinii biegłego przeprowadza się w sprawach, w których wymagane są wiadomości specjalne z różnych dziedzin nauki. Właśnie ze względu na wymagane wiadomości specjalne, dowód ten nie może być zastąpiony przez żaden inny. Może być wezwany jeden biegły lub kilku, w zależności od istniejącej potrzeby ustalenia danej okoliczności.

V Wywiad środowiskowy

Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez wyznaczoną osobę wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w których żyją i wychowują się dzieci stron.

VI Inne środki dowodowe

W procesie rozwodowym strony często chętnie przedstawiają jako dowody zdjęcia, nagrania audio, a także wydruki wysłanych e-maili i wiadomości sms. Zaznaczyć należy, że coraz popularniejszym dowodem stają się wydruki ze stron portali społecznościowych. np. zdjęcia umieszczone na portalu czy zapisy rozmów prowadzonych na czatach. Tego rodzaju dowody mogą być oczywiście zakwestionowane przez drugą stronę, jednakże to w gestii sądu leży postanowienie o ich dopuszczeniu i przeprowadzeniu. Zaznaczyć należy, że wszystkie dowody muszą zostać pozyskane zgodnie z prawem.

Istnieje natomiast pogląd, który stanowi swego rodzaju odstępstwo od w/w zasady, czego potwierdzeniem jest wyrok Sądu Najwyższego z 25.04.2003 r. Sąd stwierdził bowiem, że do wykazania winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego służyć może nagranie rozmów prowadzonych przez strony procesu także wtedy, jeżeli tych nagrań dokonano bez wiedzy jednej z nich i w okresie trwania małżonków w faktycznej separacji. W stanie faktycznym rozpatrywanej przez Sąd Najwyższy sprawy, powód wykorzystał w procesie o rozwód nagrane w tajemnicy przed pozwaną, prowadzone z nią rozmowy telefoniczne. W teorii zatem nie ma przeszkód, by przedstawić sądowi uzyskany przez nas dowód, nawet jeśli można by zakwestionować jego legalność, ale to sąd ostatecznie zadecyduje czy dopuścić dowód w sprawie rozwodowej.